سیمان جهان در سیمای ارقام تعداد بازدید: ۵۵۹ (۱۳۹۷/۱۰/۳۰)

 در این صفحه سعی خواهیم کرد تا به این سئوال پاسخ دهیم که در سال گذشتۀ میلای ، 2019 ، در کل دنیا چقدر سیمان تولید و مصرف شد ؟

شاید جالب باشد ، اما به چهار دلیل ، که در ذیل بطور کامل به آنها پرداخته شده است ، نمی توان به این سئوال پاسخ قطعی داد. و هر رقمی هم که اعلام یا ارائه شود تقریبی و تخمینی است .

·      اول اینکه ، بزرگترین شرکت‌های تولیدکنندۀ سیمان جهان بنگاه‌هایی چینی هستند . سی.اِن.بی.اِم و آن‌هوی‌کُنچ. مجموع ظرفیت تولید این دو شرکت ( حدوداً 900 میلیون تن ) تقریباً معادل یک‌پنجم از کل ظرفیت تولید سیمان در جهان است . این مطلب را بگذارید در کنار این نکته مهم که سی.اِن.بی.اِم تماماً دولتی است و آن‌هوی‌کُنچ نیمه دولتی . مدیران این شرکت‌ها ( از بالاترین رده تا پایین‌ترین رده ) مستقیماً یا توسط دولت انتخاب می‌شوند یا با نظر دولت ؛ حسابرس‌شان نیز خود دولت است . و فقط هم به یک نهاد دولتی خاص ( وزارت علوم و فناوری ) جواب -  یا شاید بهتر باشد بگوییم آمار - پس می‌دهند.

اگر به تاریخچه صنعت سیمان چین نگاهی موشکافانه بیاندازیم ، همواره آخرین آمار و ارقام در خصوص آخرین وضعیت تمام صنایع تولیدی کشور (مِنجمله سیمان ) از زبان سخنگوی وزارت علوم و فناوری ایراد و در خبرگزاری‌ها منتشر شده ، آنهم با اختلافی حداقل سه تا شش ماهه پس از پایان سال مالی مربوطه . این ، همۀ آنچیزی است که نصیب یک خبرخوان یا کارشناسی می‌شود که سعی دارد بفهمد در جهان چقدر سیمان تولید و مصرف می‌شود . و ضمناً، فراموش نکنید که بسیاری شرکتهای سیمان دیگر نیز در چین وجود دارند که تعداد زیادی کارخانه دارند ( مثل هوآگزین ، چاینا ریسورسِز ، شانشویی و . . . . ) و ساختار مدیریت‌شان مشابه سی.اِن.بی.اِم و آن‌هوی‌کُنچ است . شاید سهام برخی از این شرکت‌ها در بازار بورس عرضه بشود ، اما مقدار عرضه هیچگاه از یک حد خاصی فراتر نمی‌رود و ، از این گذشته ، هیچ سهامدار خُردی در جریان تمام عملیات‌های شرکت نیست .

دیگر نکتۀ مهم اینست که گرچه شرکتهای بین المللی سیمان در بازار چین حضور دارند ، لکن حضورشان ، حداقلی و صرفاً از طریق در اختیار داشتن سهام تعدادی کارخانه است که تعدادشان حتی به انگشتان دست هم نمی رسد .

با تمهید این تفاصیل ، می توانیم به این جمع‌بندی برسیم که احجام تولید و مصرفِ بزرگترین تولیدکننده و مصرف کنندۀ سیمان جهان را باید با احتیاط بیشتری مورد بررسی قرار داد . به صحت و سُقم این آمار نه به راحتی می‌شود مهر تایید زد ، نه مهر رد. پیشتر ، بسیاری از کارشناسان و متخصصان گفته اند که ارقام اعلام شده از سوی مقامات چینی با ضوابط علم اقتصاد همخوانی ندارد.

دوم اینکه ، شاید در بسیاری از کشورهای جهان ( مثل هند ، ویتنام ، برزیل ، عربستان ، پاکستان و تایلند ) تعداد شرکتهای سیمان دولتی یا نیمه دولتی کم باشد ، اما در عوض ما با شرکتهای مواجهیم که ساختار مالکیتی منحصربفردی دارند . در کنار چنین ساختاری ، انجمن صنفی یا اتحادیه تولیدکنندگان نیز یا وجود ندارد و یا در صورت وجود ، فاقد قدرت نظارتی و چه بسا نهادی تشریفاتی است . به عبارت دیگر ، ساختار حکمرانی و ادارۀ کشور به گونه‌ای است که بر آمار ارائه شده نظارت چندانی اعمال نمی‌شود. مثلاً ، رئیس اتحادیۀ یک کشور خاص آماری را که از فلان تولیدکننده ( که صاحب یک شرکت سیمانِ خانوادگی است ) گرفته در یک مصاحبه عمومی منعکس می‌کند . بعضاً ، خودِ رئیس اتحادیه همان مالکِ شرکت خانوادگی است که بصورت ادواری ریاست اتحادیه را بر عهده دارد .

در یکی از همسایگان شرقی ایران ، یک فرد متموّل صاحب یک شرکت سیمان است که سه کارخانه سیمان دارد . مجموع ظرفیت تولید این کارخانجات بالغ بر 8/7 میلیون تن است .

سوم اینکه ، بعضی کشورها عمدتاً به خاطر ساختار اقتصادی-سیاسی خود اصلاً هیچ آماری راجع به صنایع تولیدی‌شان ارائه نمی‌دهند و اصطلاحاً ساختاری بسته دارند ، نمونه‌اش افغانستان ، ونزوئلا ،کره شمالی و کوبا ( در مورد افغانستان ، بررسی‌های میدانی تنها منبع قابل استناد است ) . برخی دیگر نیز اطلاع‌رسانی‌شان بسیار ضعیف و نارساست ( مثل عراق ، ترکمنستان ، و اکثر ممالک آفریقایی و کشورهای تازه استقلال یافته از اتحاد جماهیر شوروی ) . وانگهی ، حتی همین اطلاع‌رسانی ضعیف نیز محل شک و تردید است زیرا از طرف منابعی صورت می‌گیرد که معتبر و اصیل نیستند .

افزون بر تمام این‌ها ، بعضی مواقع اتفاقاتی رخ می‌دهد که تقریباً اطلاع‌رسانی از منطقه یا کشور خاص عملاً مختل می‌شود . مثلاً ، با بروز ناآرامی‌ها و مناقشات داخلی در کشور سوریه ، امروز بیش از هشت سال است که هیچ گزارشی از وضعیت صنعت سیمان آن کشور مخابره نشده است .

چهارم اینکه ، از برخی کشورها - برغم آنکه صنعت سیمان نسبتاً بزرگی دارند و در منطقۀ خودشان هم از کانون‌های اصلی داد و ستد هستند - به سختی آمار درز می‌شود. فی الواقع ، اطلاعاتی که از صنعت سیمان این کشورها موجود است صرفاً مطالعات میدانی است و از برخی شرکتهای سیمان‌شان تقریباً یا اطلاعی در دست نیست یا اطلاعات اندکی موجود است مثل امارات متحدۀ عربی و قزاقستان . بازیگران بین المللی‌ای که در بازار سیمان این کشورها حضور دارند مثل لافارژهلسیم ، سیمان هایدلبرگ ، سمکس و . . . . از عملکرد واحدهای تابعه‌شان گزارشی دقیق و بروز ارائه می‌دهند ، اما معمولاً از بقیه تولیدکنندگان خبر کاملی منتشر نمی‌شود .

با احتساب چهار موردی که در بالا شرح آن رفت ، ما ، نه تنها در مورد کالایی مثل سیمان ، که راجع به اغلب کالاها ، نمی توانیم قاطعانه و دقیق بگوییم میزان تولید و مصرف جهانی چقدر است . ارقامی که عنوان می شوند صرفاً حاصل استفاده از روشهای آماری‌ بوده ، و بر اساس برآورد و تخمین به دست آمده‌اند .

با تمام این اوصاف ، برخی نهادهای مطالعاتی و اطلاع‌رسانی که به تهیۀ گزارشهای امکان‌سنجی از بازار کشورهای جهان و فروش آنها معروف‌اند ، بعد از گذشت چندماه از اتمام یک سال میلادی ، برآوردی از بازار سیمان کشورهای مورد مطالعه ارائه می‌دهند و سعی می‌کنند با تجمیع این گزارش ها رقمی برای تولید و مصرف سیمان در جهان ارائه دهند . یکی از این نهادها که از معتبرترین‌های در عرصۀ اطلاع‌رسانی اخبار سیمانی است اینترنشنال سِمِنت ریویو (ICR)  می باشد . 

به زعم این نهاد ، در سال 2019 میلادی ، ظرفیت تولید سیمان در جهان به شش میلیارد و نهصد و سی میلیون تن رسید (6/930 میلیارد تن ). دقت داشته باشید که این رقم ، صرفاً ، مجموع ظرفیت تولید کارخانجات سیمان در جهان است و به معنای حجم واقعی تولید نیست .در همین اثناء ، مصرف جهانی با رشدی حدوداً سه درصدی به 4081/19میلیون تن رسید . به عبارتی چهار میلیارد و هشتاد و یک میلیون تن.